1. Το καθεστώς στην Τεχεράνη
Το ιρανικό καθεστώς είναι αυταρχικό και κατασταλτικό. Αυτό, όμως, δεν αίρει την υποχρέωση τήρησης του διεθνούς δικαίου. Οι κανόνες για τη χρήση βίας ισχύουν ανεξάρτητα από τη φύση ενός καθεστώτος.
2. Νομιμότητα της επίθεσης
Η χρήση στρατιωτικής ισχύος χωρίς εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας ή τεκμηριωμένη αυτοάμυνα δημιουργεί σοβαρό πρόβλημα νομιμότητας. Μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια απόδειξη άμεσης ένοπλης επίθεσης που να ενεργοποιεί το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ, όπως έχει επισημάνει και ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών. Αντίθετα, υπήρχαν ενδείξεις ότι οι έμμεσες συνομιλίες μέσω Ομάν πλησίαζαν σε συμφωνία, γεγονός που καθιστά τη χρονική συγκυρία της επίθεσης πολιτικά κρίσιμη και αφήνει υποψίες ότι η επίθεση έγινε για να μην υπάρξει ειρηνική εξέλιξη.
3. Αντιδράσεις στην Ευρώπη
Η ευρωπαϊκή στάση υπήρξε διχασμένη. Οι περισσότερες κυβερνήσεις απέφυγαν σαφή καταδίκη των αρχικών πληγμάτων, ενώ καταδίκασαν τα ιρανικά αντίποινα. Ο Ισπανός πρωθυπουργός όμως μίλησε για καταδίκη της επίθεσης των ΗΠΑ/Ισραήλ. Η ΕΕ περιορίστηκε σε εκκλήσεις για αποκλιμάκωση, αναδεικνύοντας το έλλειμμα κοινής γεωπολιτικής γραμμής. Γίνονται διάφορες διαβουλεύσεις για εξεύρεση κοινής γραμμής.
4. Ποιος είναι ο στόχος των ΗΠΑ;
Οι δηλώσεις του Προέδρου Τραμπ ότι ο στόχος των επιθέσεων είναι η αλλαγή καθεστώτος δεν συνοδεύονται από ρεαλιστικό σχέδιο. Η εμπειρία από το Ιράκ, το Αφγανιστάν και αλλού δείχνει ότι αεροπορικές επιχειρήσεις χωρίς χερσαία παρουσία δεν οδηγούν σε πολιτική ανατροπή. Η απουσία χερσαίων επιχειρήσεων περιορίζει τις πιθανότητες στρατηγικής ανατροπής. Ταυτόχρονα, η συνταγματική νομιμότητα και ο ρόλος του Κογκρέσου τίθενται ήδη υπό αμφισβήτηση, επηρεάζοντας τη βιωσιμότητα της στρατηγικής. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι την περίοδο 2010–2013 ο Ντόναλντ Τραμπ, σε σειρά αναρτήσεων, κατηγορούσε τον πρόεδρο Ομπάμα ότι προετοίμαζε πόλεμο με το Ιράν για εκλογικούς λόγους. Το 2026 θα διεξαχθούν midterm εκλογές για την Βουλή των Αντιπροσώπων στις ΗΠΑ, τις οποίες προβλέπεται να χάσει.
4. Ποιος είναι ο στόχος του Ισραήλ;
Ο στόχος του Ισραήλ ήταν και παραμένει να είναι η απόλυτη κυρίαρχη δύναμη στην περιοχή και να μην απειλείται από οποιαδήποτε χώρα καθώς να είναι η μόνη χώρα που διαθέτει πυρηνικά όπλα. Παράλληλα να μπορεί να επεκταθεί – όχι μόνο καταλαμβάνοντας Παλαιστινιακά εδάφη αλλά και στα γειτονικά κράτη για την δημιουργία του Μεγάλου Ισραήλ (‘Greater Israel»). Για αυτό τον λόγο δεν επιτίθεται μόνο εναντίον του Ιράν αλλά και του Λιβάνου.
5. Ποιος είναι ο στόχος του Ιράν
Για το Ιράν, νίκη θα ήταν η επιβίωση του καθεστώτος. Η χώρα προετοιμάζεται εδώ και δεκαετίες για ενδεχόμενη επίθεση από ΗΠΑ και Ισραήλ και δεν είναι οργανωμένη με τρόπο που να καταρρέει μέσω της δολοφονίας της ηγεσίας. Διαφορετικά κέντρα εξουσίας μπορούν να λειτουργούν αυτόνομα. Αυτό φάνηκε τις τελευταίες ημέρες, καθώς, παρά τις δολοφονίες ανώτατων αξιωματούχων συμπεριλαμβανομένου και του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, το Ιράν μπόρεσε μέσα σε λίγες ώρες να συνεχίσει και να εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ και αμερικανικών βάσεων στον Κόλπο. Όσον αφορά την αλλαγή καθεστώτος, η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη, ενώ είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον πληθυσμό να στηρίξει εξωτερικές επιθέσεις όταν υπάρχουν θύματα μεταξύ αμάχων, όπως στην περίπτωση της επίθεσης σε σχολείο με πάνω από εκατό μαθήτριες νεκρές. Συνεπώς, άμεση αλλαγή καθεστώτος δεν είναι πιθανή.
6. Ποιες οι επιπτώσεις για την Κύπρο;
Η επίθεση εναντίον των Βρετανικών Βάσεων δείχνει πόσο επικίνδυνες είναι οι εξελίξεις για την Κύπρο. Η εξωτερική πολιτική των τελευταίων μηνών επιδίωξε στενή ταύτιση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, στο όνομα της «προστασίας». Υπήρξαν δηλώσεις του Υπουργού Άμυνας για το ότι είμαστε «δορυφόρου του Ισραήλ» και συμμετοχή ως παρατηρητές σε πρωτοβουλίες όπως το λεγόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ. Όταν, όμως, έγιναν οι γνωστές οι επιθέσεις εναντίον των Βρετανικών Βάσεων, η αρχική αντίδραση της κυβέρνησης ήταν άρνηση και στη συνέχεια έκκληση προς την ΕΕ για στήριξη. Οι μεγάλες αλλαγές που διαδραματίζονται έχουν άμεση σχέση και με το Κυπριακό και με το πώς το χειριζόμαστε – μάλλον πως δεν το χειριζόμαστε – και την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή και αυτό πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.
Η αποσπασματική εξωτερική πολιτική που βασίζεται στη δημιουργία εντυπώσεων είναι επικίνδυνη και δεν προσφέρει στρατηγική ασφάλεια. Χρειάζεται άμεση επανατοποθέτηση της.
9. Συμπέρασμα
Η σύγκρουση χαρακτηρίζεται από στρατηγική ασάφεια, νομικά ελλείμματα και κίνδυνο περιφερειακής κλιμάκωσης. Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, αλλά μια παρατεταμένη αντιπαράθεση με σημαντικές γεωπολιτικές συνέπειες.
Η κυπριακή εξωτερική πολιτική οφείλει να πάψει να στοχεύει στην εσωτερική κατανάλωση και να υιοθετήσει μακροπρόθεσμη στρατηγική που να στηρίζεται στη διεθνή νομιμότητα, την οποία η ίδια η Κύπρος έχει ζωτική ανάγκη.
