Για χώρες με περιορισμένη αμυντική βιομηχανία, όπως η Κύπρος, το SAFE λειτουργεί ως εργαλείο χρηματοδότησης προμηθειών — όχι ως βιομηχανική πολιτική.
Η Κυπριακή Δημοκρατία πρόσφατα πανηγύρισε την εξασφάλιση €1,18 δισ. από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE. Όμως το SAFE δεν είναι επιχορήγηση. Είναι δάνειο που θα επιβαρύνει το δημόσιο χρέος και εγείρει σοβαρά στρατηγικά ερωτήματα για το κατά πόσο η Κύπρος αποκομίζει πραγματικό οικονομικό ή βιομηχανικό όφελος. Ας δούμε αναλυτικά τι σημαίνει αυτό:
Τι είναι το SAFE (Security Action for Europe)?
Είναι ένας νέος ευρωπαϊκός μηχανισμός χρηματοδότησης της άμυνας, μέσω του οποίου η Ευρωπαϊκή Ένωση δανείζεται από τις αγορές και παρέχει στα κράτη-μέλη μακροπρόθεσμα δάνεια με ευνοϊκούς όρους για κοινές αμυντικές προμήθειες και επενδύσεις. Η ΕΕ το προωθεί ως απάντηση στις αυξημένες απειλές για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, στον πόλεμο στην Ουκρανία και στην ανάγκη ταχείας αναπλήρωσης αποθεμάτων και ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Παράλληλα, το SAFE εντάσσεται στη στρατηγική της Ένωσης για μεγαλύτερη «στρατηγική αυτονομία», επιδιώκοντας λιγότερο κατακερματισμένες προμήθειες, μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα μεταξύ των ευρωπαϊκών στρατών και ισχυρότερη βιομηχανική βάση εντός ΕΕ.
Ωστόσο, για τα μικρά κράτη-μέλη με περιορισμένη αμυντική βιομηχανία, το SAFE λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός χρηματοδότησης των αμυντικών προμηθειών.
Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιευτεί, η Κυπριακή αμυντική βιομηχανία αποτελείται από 30 εταιρίες που είχαν συνολικά έσοδα μόλις €40 εκατ., και έτσι το δάνειο αντιστοιχεί σε μια αναλογία σχεδόν 30 προς 1 σε σχέση με τα έσοδα τους.
Γράφημα 1:
Τα κονδύλια του SAFE δεν είναι επιχορηγήσεις αλλά δάνεια. Η αποπληρωμή τους βαρύνει τα κράτη-μέλη και τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Γράφημα 2
Στην Κύπρο το δάνειο από το SAFE ως ποσοστό του ΑΕΕ είναι 4.5%. Η σύγκριση με άλλα κράτη-μέλη είναι αποκαλυπτική. Η Βουλγαρία φτάνει το 6,2% του ΑΕΕ, η Ελλάδα στο 1.2%, ενώ η Γαλλία μόλις το 0,6%. Το SAFE, χωρίς ρήτρες βιομηχανικής συμμετοχής, οδηγεί σε εθνικό χρέος για τους μικρούς και βιομηχανικό όφελος για τους μεγάλους.
Το SAFE δεν είναι επιχορήγηση· είναι δάνειο. Και τα δάνεια πληρώνονται.
Η σύγκριση μεταξύ της επιλογής που έκανε η Ελλάδα και η Κύπρος έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Ελλάδα εμφανίζεται ως ενδιάμεση περίπτωση στο ευρωπαϊκό τοπίο της άμυνας. Δεν είναι «αγοραστής με ελάχιστη βιομηχανία», όπως η Κύπρος, αλλά ούτε και «βιομηχανική δύναμη» όπως η Γαλλία. Είναι μια χώρα με υπαρκτή και λειτουργική αμυντική βιομηχανία, με ελληνικές εταιρείες που καταγράφουν συνολικό ετήσιο κύκλο εργασιών περίπου €1,5 δισ. Σε αυτό το πλαίσιο, το SAFE μπορεί —υπό προϋποθέσεις— να λειτουργήσει πιο παραγωγικά: όχι απλώς ως χρηματοδότηση προμηθειών, αλλά ως εργαλείο που ενισχύει την εγχώρια συμμετοχή, την τεχνογνωσία και τη θέση της χώρας στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η δυνατότητα θα αξιοποιηθεί πολιτικά και στρατηγικά.
Το Κυπριακό πρόγραμμα
Ο Υπουργός Άμυνας Βασίλης Πάλμας έχει δηλώσει ότι στην Κυπριακή πρόταση SAFE δεν περιλαμβάνονται οπλικά συστήματα που να υποδηλώνουν επιθετικές προθέσεις εκ μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο κατάλογος των εξοπλισμών σύμφωνα με άρθρο στο en.philenews περιλαμβάνει μη επανδρωμένα συστήματα (drones), αντιαρματικούς πυραύλους και πυρομαχικά, τα οποία επιλέχθηκαν ώστε να καλύπτουν τις επιχειρησιακές ανάγκες της Εθνικής Φρουράς. Η γαλλική αμυντική βιομηχανία καλύπτει το 85% του αμυντικού εξοπλισμού που περιλαμβάνεται στην αίτηση της Κύπρου.
Το SAFE και η Τουρκία
Στην Κύπρο υπάρχει εντύπωση ότι η Τουρκία δεν μπορεί να συμμετάσχει στο πρόγραμμα SAFE. Όμως σύμφωνα με τον κανονισμούς του προγράμματος αυτού, εταιρίες από χώρες προς ένταξη, μπορούν να συμμετέχουν μέχρι το 35% της συνολικής αμυντικής δαπάνης του έργου. Μια τέτοια Τουρκική εταιρία είναι και η Baykal. Σύμφωνα με δημοσιευμένες πληροφορίες, η Βaykar έχει άμεση σχέση με την οικογένεια του Προέδρου Ερντογάν καθώς ο Selçuk Bayraktar ο Διευθυντής Τεχνολογίας (Chief Technology Officer) της, είναι παντρεμένος με τη κόρη του Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η Baykar έχει λοιπόν κάνει κοινοπραξία με την ιταλική Leonardo (έσοδα 18.2 Δις το 2025) με την οποία στοχεύουν σε ένα μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αγοράς των 100 δισεκατομμυρίων εξοπλισμών του SAFE.
Το SAFE μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο ασφάλειας, μόνο όμως εφόσον ενταχθεί σε μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική άμυνας και βιομηχανικής ανάπτυξης. Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει:
- Ποια συγκεκριμένα αντισταθμιστικά ή βιομηχανικά οφέλη διασφαλίζονται με αγορά 1 δις περίπου από Γαλλία;
· Πως προβλέπεται να ενισχυθεί η Κυπριακή αμυντική βιομηχανία και πώς θα εξασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού για τις επιχειρήσεις του κλάδου;
- Έχει γίνει η απαιτούμενη ενημέρωση των πολιτών για μία τέτοιας κλίμακας δανειοδότηση;
- Έγινε η απαιτούμενη διαβούλευση με τα κόμματα για μια απόφαση που δεσμεύει την Κυπριακή Δημοκρατία για τα επόμενα χρόνια;
- Ποιος θα είναι ο ρόλος της επιτροπών Άμυνας. Ελέγχου και Οικονομικών της Βουλής στον έλεγχο δανεισμού αυτού του μεγέθους;
